De nieuwste richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de American Psychiatric Association (APA) erkennen eindelijk de risico’s van elektroconvulsietherapie (ECT). Deze organisaties benadrukken het belang van geïnformeerde toestemming van de patiënt en erkennen de risico’s op langdurig geheugenverlies en andere gezondheidsproblemen die uit de procedure kunnen voortvloeien. ECT bij kinderen wordt volledig afgeraden.
Door Peter Simons – 7 juli 2025
Dit heeft er echter toe geleid dat voorstanders van ECT, zoals Joseph Cooper en zijn collega’s, een opiniestuk in The Lancet Psychiatry hebben gepubliceerd waarin ze ECT verdedigen. Volgens andere onderzoekers (van wie het werk op dezelfde dag in The Lancet Psychiatry werd gepubliceerd ) selecteren Cooper et al. selectief gegevens en negeren ze de talrijke studies over de schadelijke gevolgen van ECT. Erger nog, wat Cooper et al. laten zien is regelrecht in strijd met het principe van geïnformeerde toestemming, aldus hun critici.
De critici werden aangevoerd door Michelle Funk, een sleutelfiguur in het WHO-beleid inzake geestelijke gezondheid. Ook ‘survivors van ECT’ (met doorleefde ECT-ervaring) zoals Sarah Price Hancock en onderzoekers zoals John Read maakten deel uit van de critici. Funk et al. schrijven:
“Mensen volledige informatie en hun recht om autonome beslissingen te nemen ontzeggen, schendt niet alleen hun rechten, maar versterkt ook het stigma en de machteloosheid. Wij staan achter de richtlijnen die zijn ontwikkeld met inbreng van vooraanstaande experts én hun oproep tot wetgeving die is gebaseerd op mensenrechten”
Elektroconvulsietherapie (ECT) is een controversiële procedure waarbij de hersenen opzettelijk worden gestimuleerd om epileptische aanvallen te veroorzaken door middel van elektrische schokken. Er bestaat geen consensus over de mate waarin dit psychische problemen vermindert. De procedure leidt tot nadelige cognitieve effecten die jarenlang kunnen aanhouden, waaronder blijvend geheugenverlies bij meer dan een derde van de patiënten. Levensbedreigende hartproblemen komen ook regelmatig voor, zelfs bij mensen zonder voorgeschiedenis met hartproblemen.
Hoewel opiniestukken beweren dat ECT een levensreddende procedure is, zijn er simpelweg geen gegevens die de effectiviteit ervan ondersteunen. Integendeel, studies tonen aan dat de kans op zelfmoord na een ECT-behandeling 45 keer hoger is dan in de algemene bevolking. In een onderzoek onder meer dan 70.000 veteranen met dezelfde ernst van psychische problemen werd geen positief verschil gevonden tussen degenen die ECT kregen en degenen die dat niet kregen.
Onderzoekers hebben vastgesteld dat er slechts 11 placebogecontroleerde studies zijn uitgevoerd naar de effectiviteit van ECT bij depressie, en dat deze allemaal van vóór 1985 zijn. Géén van deze studies was dubbelblind. In minder dan de helft (4 van de 11) van deze kleine, oude en bevooroordeelde studies bleek ECT superieur aan placebo.
In een onderzoek uit 2020 concludeerden onderzoekers, waaronder Read en de gerenommeerde Harvard-onderzoeker Irving Kirsch, dat er géén bewijs is dat ECT effectief is voor de doelgroep: oudere vrouwen, de diagnostische doelgroep mensen met een ernstige depressie, voor suïcidale mensen, mensen die eerder andere behandelingen zonder succes hebben geprobeerd, of gedwongen opgenomen patiënten of adolescenten.
Volgens Funk en collega’s halen Cooper et al. een misleidend artikel uit 1994 aan om te suggereren dat ECT geen hersenschade veroorzaakt. Maar, schrijven Funk et al.:
“Het onderzoek biedt geen directe ondersteuning voor deze bewering. Het laat geen verbetering zien in de hersenfunctie maar rapporteert in feite structurele veranderingen in de hersenen die inadequaat [schadelijk] zouden kunnen zijn, wat in tegenspraak is met de interpretatie van de auteurs dat deze veranderingen per definitie heilzaam zijn.”
Cooper et al. citeren ook een enkele studie zonder controlegroep, die suggereert dat mensen over het algemeen tevreden zijn met ECT, zelfs wanneer ze gedwongen worden het te ondergaan zonder geïnformeerde toestemming. Funk et al. wijzen er echter op dat het merendeel van de onderzoeken deze bewering weerlegt. Zo blijkt uit een systematisch literatuuroverzicht waarin verschillende onderzoeken werden gecombineerd dat er langdurige ontevredenheid, bijwerkingen en trauma’s werden vastgesteld als resultaat van ECT.
Cooper e.a. hebben niet alleen de krenten uit de pap gehaald om hun zaak te bepleiten, maar negeren ook het merendeel van het ECT-onderzoek, en gaan ook in tegen de ethische bezwaren van de WHO. Funk et al. merken op dat de APA en de Britse NICE zich vooral zorgen maken over de effecten van elektroshocks en epileptische aanvallen op de zich ontwikkelende hersenen van kinderen. Er zijn aanwijzingen dat dit voor hen zelfs nog schadelijker kan zijn dan bij volwassenen. Cooper et al. zijn het daar niet mee eens en komen met het oude niet-onderbouwde idee dat ECT kinderen behoedt voor zelfmoord.
WHO-richtlijnen vergelijken gedwongen ECT-behandeling met marteling
Nog een morele kwestie: De richtlijnen van de WHO vergelijken gedwongen behandelingen met marteling en stellen dat individuen recht hebben op zeggenschap over hun eigen medische zorg. Bovendien moeten ze geïnformeerd worden over de mogelijke risico’s en voordelen. Cooper et al. zijn het hier niet mee eens en nemen een paternalistische houding aan, waarbij zij stellen dat artsen geen geïnformeerde toestemming zouden moeten geven, of patiënten enige zeggenschap zouden moeten gunnen, over wat er met hun lichaam gebeurt. In plaats daarvan betogen zij dat ECT gedwongen zou moeten worden uitgevoerd en dat patiënten niet gewaarschuwd zouden moeten worden voor de mogelijke risico’s om te voorkomen dat ze de procedure proberen te vermijden.
Funk et al. schrijven:
“De veiligheid, ethiek en effectiviteit van ECT blijven wereldwijd en onder toonaangevende deskundigen op dit gebied controversieel. We dringen er bij Cooper en zijn collega’s op aan hun standpunt af te stemmen op wetenschappelijk bewijs en mensenrechtennormen. Geïnformeerde toestemming waarborgen en autonomie respecteren is geen barrière, het vormt de basis van ethische zorg.
***Gepubliceerd op Mad in America, 7 juli 2025***
Funk, M., Drew, N., Pathare, S., Encalada, A. V., McGovern, P., Hancock, S. P., & Read, J. (2025). Electroconvulsive therapy: reaffirming the case for caution, consent, and rights. The Lancet Psychiatry. Published on June 23, 2025. DOI: 10.1016/S2215-0366(25)00192-0 (Link)
