Door Robert Whitaker – 9 mei 2026
In zijn boek Brain Energy uit 2022 stelde de psychiater Chris Palmer uit Massachusetts het ketogeen dieet voor als een baanbrekende therapie. Het zou kunnen leiden tot een remissie van symptomen en soms zelfs tot een toekomst zonder medicatie. Dit zou zelfs opgaan voor sommige patiënten met de diagnose schizofrenie en bipolaire stoornis.
Een onderzoek naar die mogelijkheid is nu gaande in een kleine kliniek in Arlington, Massachusetts. De Accord-kliniek, opgericht door psychiater Matt Bernstein en gevestigd in een huis met twee verdiepingen, behandelt patiënten met een ketogeen dieet plus ondersteuning bij het afbouwen van medicatie.
Dit is de eerste kliniek waar patiënten verblijven en een ketogeen dieet volgen in de Verenigde Staten. In tegenstelling tot de studies over ketogene diëten die tot nu toe zijn gepubliceerd, zal deze kliniek een beoordeling geven van de resultaten van het ketogeen dieet op de lange termijn, in combinatie met een holistische ondersteuning bij het afbouwen van medicatie. De studies die nu in tijdschriften verschijnen, vertellen vooral hoe het ketogeen dieet een nuttige aanvullende behandeling kan zijn naast reguliere psychofarmacologische behandelingen.
Dit conceptuele verschil, een aanvullende therapie versus een transformatieve therapie, is van cruciaal belang voor de mogelijke impact van het keto-dieet op de toekomst van de psychiatrie. Het eerste houdt vast aan een maatschappelijk geloof in de voordelen van psychiatrische medicatie en, daarmee in wezen, een ziektemodel. Het tweede zet de samenleving ertoe aan om psychiatrische medicijnen te zien als middelen die de stofwisseling kunnen verslechteren, en het keto-dieet te zien als een mogelijkheid om het lichamelijk welzijn te herstellen, hetgeen psychiatrische symptomen kan verdrijven.
Deze twee mogelijkheden voorspellen twee heel verschillende toekomsten voor de psychiatrie. Het Accord-programma kan de transformatieve mogelijkheid onderzoeken omdat het een subsidie van 600.000 dollar heeft ontvangen om de resultaten van haar cliënten met regelmatige tussenpozen in kaart te brengen tot aan de eindevaluatie na 18 maanden.
Een transformatieve mogelijkheid
In Brain Energy opende Palmer zijn boek met een anekdote. Hij vertelde hoe Tom, een man van 33 jaar met de diagnose schizoaffectieve stoornis, op psychiatrische medicatie had gereageerd:
“Hij had de afgelopen 13 jaar elke dag van zijn leven last gehad van hallucinaties, waanideeën en mentale angst. Hij werd gekweld door zijn ziekte. Hij had 17 verschillende medicijnen geprobeerd, maar geen enkel middel had geholpen. De medicijnen maakten hem suf, wat zijn angst en onrust verminderde. Zijn waanideeën en hallucinaties hielden echter niet op. Bovendien was hij er meer dan 45 kilo door aangekomen. Hij kampte al lang met een laag zelfbeeld, en dat overgewicht maakte het alleen maar erger. Hij was bijna een kluizenaar geworden.”
Om Tom te helpen afvallen, stelde Palmer voor dat hij een keto-dieet zou proberen. Palmer beschreef vervolgens de transformatie van zijn patiënt:
“Ik begon opmerkelijke en drastische veranderingen in zijn psychiatrische symptomen op te merken. Hij was minder depressief en minder verdoofd. Hij begon meer oogcontact te maken, en als hij dat deed, zag ik daar een aanwezigheid en een sprankje leven dat ik nog niet eerder bij hem had gezien. Het meest verbazingwekkende was dat hij me na 2 maanden vertelde dat zijn langdurige hallucinaties aan het afnemen waren en dat hij zijn vele paranoïde complottheorieën aan het heroverwegen was. Hij begon te beseffen dat ze niet waar waren en dat waarschijnlijk ook nooit waren geweest. Tom viel vervolgens zo’n 70 kilo af, verhuisde uit het huis van zijn vader en rondde een studieprogramma af. Hij kon zelfs improviseren voor een live publiek, iets wat voor hem vóór het dieet onmogelijk zou zijn geweest.”
Bovendien had Palmer tegen de tijd dat Brain Energy verscheen, al 2 casusverslagen gepubliceerd in peer-reviewed tijdschriften: één in 2017 en één in 2019. Hierin beschreef hij hoe 4 patiënten waren hersteld dankzij het keto-dieet. In het rapport uit 2017 over 2 schizoaffectieve patiënten was één patiënt erin geslaagd om volledig te stoppen met alle psychiatrische medicijnen, en kon de andere het gebruik van dergelijke medicijnen aanzienlijk verminderen. In zijn casusverslag uit 2019, vertelde hij over “2 patiënten met langdurige schizofrenie die volledige remissie van hun symptomen ervoeren met het ketogene dieet … Van bijzonder belang voor ons onderzoek was dat beide patiënten konden stoppen met antipsychotica en al jaren in remissie zijn.”
Zijn werk trok de aandacht van 2 filantropen in Silicon Valley, David en Jan Baszucki, die al snel een derde publiek verhaal leverden over de transformerende mogelijkheden van ketogeen eten.
Hun zoon Matt was op zijn 19e in het ziekenhuis opgenomen vanwege een manische episode. Hij kreeg de diagnose bipolaire stoornis en, zoals zijn moeder Jan later beschreef, werd hij de daarop volgende 5 jaar behandeld met een hele reeks medicijnen. Uiteindelijk, na behandeling door “41 artsen en 29 voorgeschreven medicijnen”, verklaarde zijn psychiater Matt “behandelingsresistent”.
Vervolgens begon Matt in 2021 onder begeleiding van Palmer met een keto-dieet. Jan schreef: “Hij had slechts een kwart van de medicatiedosis nodig van het jaar ervoor om manie af te wenden. Binnen 4 maanden was zijn stemming stabiel en was zijn intellectuele vitaliteit teruggekeerd. Hij studeerde af aan de universiteit en werkt nu fulltime in de tech-sector, produceert elektronische muziek en is weer in topvorm met gewichtheffen, schaken en piano spelen. Hij bouwt zijn medicatie langzaam af, zonder tekenen van manie of depressie, of zelfs angst, slapeloosheid of ‘brain fog’ waar hij 5 jaar lang last van had.”
David Baszucki richtte Roblox op, een beursgenoteerd online platform en systeem voor het maken van games. Dit heeft de familie Baszucki de financiële middelen verschaft om filantropische projecten te steunen. Ze hebben een non-profitorganisatie opgericht, Metabolic Mind, om onderzoek naar het keto-dieet te financieren en “metabole psychiatrie” te promoten als behandelmethode waarmee een “paradigmaverschuiving” in de psychiatrie tot stand kan worden gebracht.
Naast de twee casusverslagen van Palmer werden er nog een handvol andere casusverslagen gepubliceerd over bipolaire en schizoaffectieve patiënten die een opmerkelijke verbetering vertoonden nadat ze een ketogeen dieet waren gaan volgen en hun gebruik van psychiatrische medicijnen aanzienlijk hadden verminderd.
Het boek van Palmer gaf ook een begrijpelijke biologische verklaring voor het therapeutische succes van het ketogene dieet. Een slechte metabole gezondheid komt vaak voor bij patiënten met ernstige psychische stoornissen (en bij andere neurologische aandoeningen). Uit verschillende onderzoeken is gebleken dat het keto-dieet, dat al sinds 1921 wordt gebruikt als behandeling voor epilepsie, de metabole gezondheid en de mitochondriale functie verbetert. Het dieet werd gepresenteerd als een tegenmiddel voor de slechte metabole gezondheid, hetgeen beschouwd wordt als een waarschijnlijke oorzaak van psychiatrische symptomen.
Dit is de transformatieve mogelijkheid die de afgelopen 4 jaar aan het publiek is gepresenteerd. Casusverslagen berichtten over chronische patiënten met de diagnose schizofrenie en bipolaire stoornis die symptoomvrij werden na het volgen van een ketogeen dieet, zonder (of met minimaal) gebruik van psychiatrische medicatie. Deze resultaten wijzen erop dat patiënten hun diagnose achter zich konden laten en opnieuw een gezond leven kunnen leiden.
Bestaande onderzoeksliteratuur
Hoewel de therapeutische logica misschien overtuigend is, bieden casestudies geen “bewijsbasis” voor de therapie. Wat nodig is, zijn grotere cohortstudies en gerandomiseerde klinische onderzoeken. Hoewel er nu een eerste golf van dergelijke studies in de literatuur verschijnt, gaan die niet over initiatieven om het gebruik van psychiatrische medicijnen te verminderen (op één uitzondering na). Hierdoor wordt het ketogeen dieet vooral getest als een aanvullende therapie naast psychofarmacologie; onderzoek dat uiteindelijk geen bedreiging vormt voor het medicijngerichte zorgmodel van de psychiatrie.
Cohortstudies
Er zijn een handvol cohortstudies naar het keto-dieet als aanvullende therapie bij bipolaire, schizoaffectieve en depressieve patiënten, die een verbetering van de symptomen hebben gemeld. Er zijn ook 2 gepubliceerde cohortstudies die een rudimentaire vergelijking mogelijk maken van de resultaten van ketogene therapie met en zonder een afname van het gebruik van psychiatrische medicijnen.
In de eerste cohortstudie werden 28 patiënten met een “ernstige psychische aandoening” in een Frans ziekenhuis gemiddeld 2 maanden lang behandeld met een keto-dieet. Alle 28, met een gemiddelde leeftijd van 50 jaar, gebruikten aan het begin van de studie psychiatrische medicijnen (gemiddeld 5,3 medicijnen), waarbij 25 van de 28 een antipsychoticum gebruikten.
De hele groep liet een spectaculaire verbetering zien op schalen die psychotische en depressieve symptomen meten en op de Clinical Global Impression (CGI-S-scores). De patiënten verbeterden ook op meerdere indicatoren voor metabolische gezondheid. Aan het einde van de behandeling hadden 18 van de 28 patiënten hun gebruik van psychiatrische medicijnen verminderd, en slechts één had het gebruik van dergelijke medicijnen verhoogd.
Het tweede cohortonderzoek werd geleid door onderzoekers van Stanford University. Van de 16 patiënten met de diagnose bipolaire stoornis en de 5 met de diagnose schizofrenie werden er 21 gedurende 4 maanden behandeld met een ketogeen dieet. Hun gemiddelde leeftijd was 43 jaar; alle 21 hadden bij aanvang een metabole afwijking en ze gebruikten gemiddeld 4 medicijnen aan het begin van het onderzoek.
Het Stanford-cohort liet significante verbeteringen zien in hun CGI-scores, een afname van psychotische symptomen, een verbeterde “levensvreugde” en een betere “slaapkwaliteit”. Ook hun markers voor metabole gezondheid verbeterden. Wat het gebruik van psychiatrische medicatie betreft: bij 48% was er geen verandering in het gebruik, bij 24% nam het gebruik toe en bij 29% nam het af, zodat ze aan het einde van het onderzoek gemiddeld 3,9 medicijnen gebruikten, vrijwel hetzelfde als bij aanvang.
De onderzoekers concludeerden dat “onze resultaten aantonen dat een ketogeen dieet een haalbare en aanvaardbare aanvullende behandeling is naast neuroleptica bij een poliklinische, praktijkgerichte groep, met psychiatrische en metabole verbeteringen bij mensen met een bipolaire stoornis of schizofrenie en bijkomende metabole afwijkingen.”
Hier is de statistische vergelijking die tussen de twee cohorten kan worden gemaakt: in het Stanford-cohort was er een verbetering van 31% in de CGI-S-scores (CGI-S), terwijl er in het Franse cohort een verbetering van 60% in de CGI-S-scores was. Met andere woorden, de klinische verbetering was 2 keer zo groot in een cohort waar tweederde van de patiënten hun gebruik van psychiatrische medicijnen verminderde.
Zoals te zien is in de onderstaande grafiek, waren de patiënten in het Franse onderzoek bij aanvang ernstiger ziek dan die in het Stanford-onderzoek, en toch scoorden ze aan het einde van het onderzoek beter op de CGI-schaal.
Op dit moment kan de literatuur over de cohorten dus worden beschreven als bewijs voor het gebruik van het ketogene dieet als aanvullende therapie, waarbij één studie, de Franse studie, suggereert dat de klinische verbeteringen nog verder zouden kunnen worden versterkt als patiënten werden aangemoedigd om hun gebruik van psychiatrische medicijnen te verminderen.
Gerandomiseerde klinische studies
De gouden standaard voor onderzoek is de gerandomiseerde klinische studie (RCT). Over het algemeen wacht het vakgebied nog steeds op de publicatie van de resultaten van een eerste reeks RCT’s. Deze RCT’s hebben tot doel de voordelen van het ketogene dieet als aanvullende therapie te beoordelen. De afwezigheid van een protocol voor het afbouwen van medicatie is misschien teleurstellend, maar zo kan de impact van het ketogene dieet wel goed worden geïsoleerd.
“De praktische reden (voor zo’n opzet) is dat academische onderzoekers niet makkelijk studies kunnen opzetten waarin het afbouwen van medicatie als onderdeel van het protocol is opgenomen”, zei Bernstein. “Het risico op aansprakelijkheid is groot. IRB-goedkeuring wordt ingewikkeld en het afbouwen zou de metabole resultaten die ze proberen te meten, verstoren.”
De grootste RCT waarvan de resultaten zijn gepubliceerd, is een Brits onderzoek onder 88 patiënten met therapieresistente depressie die willekeurig werden ingedeeld in een groep met een ketogeen dieet of een fytochemisch dieet. Een fytochemisch dieet richt zich op het maximaliseren van de inname van plantaardige stoffen (fytonutriënten) en bestaat meestal uit het eten van kleurrijk fruit, groenten, noten, zaden en gezonde oliën. In dit geval werd het ketogene dieet dus niet vergeleken met een placebo, maar met een ander dieet dat bedoeld is om de gezondheid te verbeteren.
Bij aanvang gebruikte 93% van de patiënten één antidepressivum en de overige 7% nam 2 of 3 medicijnen. Hun gemiddelde leeftijd was 42 jaar en aan het einde van een behandelingsperiode van 6 weken waren de depressieve symptomen in de keto-groep iets meer afgenomen dan in de fyto-groep. Hoewel het onderscheid klein was, was de verbetering in depressieve symptomen op de PHQ9-schaal in beide groepen behoorlijk goed.
Nadat de actieve ondersteuning voor de beide diëten was beëindigd, was er in de daaropvolgende 6 weken echter in geen van beide groepen sprake van verdere verbetering op welk uitkomstdomein dan ook. Slechts 20% van de ketogroep hield zich tijdens de follow-up minstens 50% van de tijd aan dat dieet, terwijl bijna de helft van de fytogroep die mate van therapietrouw behield, wat suggereert dat het fytodieet een duurzamere interventie was. Er was geen significant verschil in depressieve symptomen tussen de 2 groepen na 12 weken, noch op het gebied van angst, cognitie, functioneren en kwaliteit van leven.
In hun conclusie legden de onderzoekers echter de nadruk op de resultaten na 6 weken en schreven ze dat “deze RCT kleine verbeteringen in depressie aantoonde bij mensen met therapieresistente depressie wanneer een ketogeen dieet werd gebruikt als aanvulling op medicijnen.”
Er zijn een klein aantal andere RCT’s geweest naar het keto-dieet bij depressieve en angstige patiënten, en de auteurs van een “meta-analyse” van RCT’s concludeerden dat ketogene “interventies geassocieerd waren met kleine tot matige verbeteringen in depressieve symptomen in RCT’s, maar zonder significante veranderingen in angst.”
Een eerste stap in het onderzoek
Dit is de “bewijsbasis” die zich begint af te tekenen uit RCT’s naar het ketogene dieet als aanvullende therapie bij medicatie. Er zijn rapporten over significante verbeteringen in de doelsymptomen bij patiënten die zich gedurende een korte periode aan het keto-dieet hielden, en significante verbeteringen in markers van metabole gezondheid.
Dit onderzoek bracht Palmer, Bernstein en een 6-tal andere voorstanders van metabole psychiatrie ertoe om in een onlangs gepubliceerde “consensusverklaring” te concluderen dat “ketogene metabole therapie moet worden beschouwd als aanvullende therapie bij eerstelijnsbehandelingen voor ernstige depressieve stoornissen, bipolaire stoornissen en schizofrenie.”
Hoewel die conclusie wel paste bij het beschikbare bewijs, erkende Bernstein dat er ook een politieke reden is waarom voorstanders van metabole psychiatrie het geleidelijk afbouwen van medicatie samen met ketogene interventies nog niet openbaar willen promoten.
“Metabole psychiatrie vecht voor acceptatie binnen een specialisme dat zich heeft toegelegd op het farmacologische model. Het in de media bepleiten van geleidelijke afbouw van medicatie, zelfs als de wetmatige logica dat vereist, zou kritiek uitlokken die de geloofwaardigheid van het vakgebied in gevaar zou kunnen brengen voordat er voldoende bewijs is verzameld,” zei Bernstein.
Dit is waar het Accord-programma om de hoek komt kijken. Met een onderzoekssubsidie van 600.000 dollar op zak kan het bewezen resultaten op langere termijn opleveren van zorg waarbij een ketogeen dieet wordt gecombineerd met het afbouwen van medicatie. Wat vooral interessant zal zijn, is te zien hoeveel van de cliënten na een periode van 18 maanden het goed doen en of ze helemaal geen psychiatrische medicatie meer gebruiken of zijn teruggebracht tot een lage dosis van slechts 1 of 2 van dergelijke medicijnen. Deze resultaten zullen uitwijzen of het ketogene dieet in combinatie met het afbouwen van medicatie een baanbrekende therapie kan zijn voor een aanzienlijk percentage van de patiënten.
Een Open Mind
De psychiatrie benadrukt graag dat haar werkwijzen evidence-based zijn. Daarom is het de moeite waard om het traject te beschrijven op welke evidence (bewijs) Bernstein zich baseerde om tot de opzet van het Accord-programma te komen.
Bernstein is medisch directeur bij Ellenhorn, een programma voor ‘behandeling zonder muren’ in de omgeving van Boston dat de nadruk legt op een holistische aanpak met een bijzondere focus op het belang van sociale contacten als weg naar herstel. Hoewel Bernstein altijd al geïnteresseerd was in het helpen van Ellenhorn-cliënten bij het afbouwen van bepaalde soorten psychiatrische medicijnen, groeide deze interesse, zo zei hij, nadat hij Anatomy of an Epidemic had gelezen. Dit boek presenteerde bewijs dat antipsychotica en andere soorten psychiatrische medicijnen de resultaten op de lange termijn verslechteren.
“Je boek heeft me heel wat geleerd over psychofarmacologie, dingen die ik tijdens mijn opleiding nooit heb geleerd. Het heeft me geholpen om de moed te vinden om mensen te helpen afbouwen van antipsychotica,” zei hij.
De volgende stap kwam toen hij een studie las van Lex Wunderink, in Nederland. In deze studie werden patiënten met een eerste psychotische episode, na een periode van initiële stabilisatie met antipsychotica, willekeurig ingedeeld in een groep die de gebruikelijke behandeling kreeg of een groep die een afbouwprotocol volgde. Na twee jaar was het percentage terugval hoger in de afbouwgroep, hoewel die terugvallen meestal zonder heropname konden worden behandeld. Na 7 jaar was het herstelpercentage in de afbouwgroep echter tweemaal zo hoog, en het percentage patiënten dat een terugval had gehad was in beide groepen gelijk.
“Ik heb de studie aan iedereen uitgedeeld, en niemand kende hem, wat ongelooflijk is omdat het naar mijn mening waarschijnlijk het belangrijkste artikel is dat in de afgelopen 20 jaar op het gebied van psychofarmacologie is gepubliceerd,” zei Bernstein.
“En na dat artikel voelde het echt alsof we bewijs aan onze kant hadden dat afbouwen tot betere resultaten leidt. Het zijn niet alleen patiënten die erom vragen, maar het is ook echt op bewijs gebaseerd, vooral als je lang genoeg vooruitkijkt.”
De derde stap voor Bernstein kwam voort uit klinische ervaring. Toen hij het afbouwen van antipsychotica in zijn klinische praktijk opnam, ontdekte hij dat ze bij Ellenhorn, met hun teamgerichte zorg, meestal elke tijdelijke opflakkering van symptomen aankonden “zonder de dosis te hoeven verhogen, of soms verhogen we de dosis tijdelijk, en dan kunnen we het afbouwen hervatten,” zei hij. “Er is genoeg ondersteuning voor de persoon en voor de familie om te voorkomen dat het uitloopt op een crisis.”
Zo leidden zijn eerste jaren van het afbouwen van antipsychotica tot een zekere mate van therapeutisch succes. Veel patiënten konden naar lagere doses gaan, en een paar patiënten konden helemaal stoppen met hun psychiatrische medicatie, inclusief antipsychotica.
Tegelijkertijd merkte hij echter dat zijn patiënten vaak “een punt bereikten” waarop ze niet verder konden afbouwen van hun antipsychotica. “We stuitten ook op grenzen wat betreft de functionele resultaten van mensen. En ze waren nog steeds flink aangekomen en hadden metabole problemen door het langdurig gebruik van de medicijnen. En zelfs bij lagere doseringen ging dat niet weg,” zei hij.
De volgende stap in de ontwikkeling van zijn denkwijze kwam toen hij een Grand Rounds-presentatie van Chris Palmer bijwoonde in het McLean Hospital. Palmer had kort daarvoor een artikel gepubliceerd over 2 patiënten met psychotische stoornissen die “volledig herstelden, waarbij clozapine-resistente psychose verdween door ketogeen dieet”. Hij was, zo herinnerde hij zich, misschien wel “de enige in het publiek die Chris geloofde”.
Vanaf dit moment verdiepte Bernstein zich in de wetenschappelijke literatuur over de voordelen van een ketogeen dieet. De onderzoeksliteratuur, merkte hij op, bood een overtuigende fysiologische verklaring waarom een ketogeen dieet een effectieve behandeling zou kunnen zijn voor psychiatrische symptomen.
Onze moderne voeding is afhankelijk van koolhydraten om glucose aan te maken dat in ons bloed circuleert. Insuline transporteert glucose naar de cellen, waar de mitochondriën het omzetten in adenosinetrifosfaat, het energiemolecuul dat de celfuncties aandrijft. Aardappelen, geraffineerde granen, bepaalde soorten fruit, snoep, suikerhoudende dranken en bewerkte voedingsmiddelen bevatten allemaal veel koolhydraten. Zo’n voedingspatroon wordt in verband gebracht met een verhoogd risico op insulineresistentie, obesitas, diabetes type 2, leververvetting en hartproblemen.
Een ketogeen dieet activeert een tweede methode om de mitochondriën van brandstof te voorzien: het verbranden van vet. Dit dubbele energiesysteem, aldus Bernstein, vervulde een duidelijk doel tijdens de evolutie van de mens. In tijden waarin koolhydraatrijk voedsel niet beschikbaar is, zet de lever het in het lichaam opgeslagen vet om in ketonen, die de energiebron voor de cellen worden.
“Het stelde ons in staat om als soort te overleven,” zei Bernstein. “Het is brandstof voor je hersenen als je geen eten hebt, en het zorgt ervoor dat je hersenen nog beter werken. Het stelde ons in staat om te jagen en te verzamelen en aan eten te komen wanneer we al een paar dagen zonder voedsel zaten. Daarom bestaan ketonen.
”Drie dagen vasten kan het lichaam in ketose brengen. Dat betekent dat het ketonen aanmaakt om de cellen van energie te voorzien. Een ketogeen dieet zet dit alternatieve energiesysteem aan door het lichaam in feite te onthouden van de koolhydraten die het nodig heeft om op glucose te draaien. Een ketogeen dieet bestaat meestal uit het eten van 4 gram vet voor elke gram eiwit en koolhydraten, met een totale dagelijkse inname van koolhydraten tussen de 20 en 50 gram.
Dit vereist een dieet dat bestaat uit gezonde oliën, vette vis, vlees (kip, kalkoen, varken, rund), eieren, noten, zaden, kaas, volle melkyoghurt en bladgroenten, zoals broccoli, bloemkool, spinazie en boerenkool.
Onderzoek heeft aangetoond dat een ketogeen dieet oxidatieve stress vermindert, ontstekingsremmende eigenschappen heeft en de activiteit van neurotransmitters in de hersenen kan reguleren.
Mensen vallen af met dit dieet en het biedt onmiddellijk een oplossing voor insulineresistentie, aangezien ketonen nu de mitochondriën van brandstof voorzien en ze geen insuline nodig hebben om de cel binnen te komen.
Naast het voorzien van de mitochondriën van een andere brandstofbron, helpt een ketogeen dieet de mitochondriën efficiënter te functioneren.
Het bevordert de voortplanting van mitochondriën, de verwijdering van beschadigde of disfunctionele mitochondriën (een zelfreinigend proces dat mitofagie wordt genoemd) en de productie van hersenafgeleide neurotrofe factor (BDNF).
“De hersenen hebben BDNF nodig om flexibel te zijn in ons gedrag en ons denken,” zei Bernstein. “Het is perfect gekoppeld aan geestelijke gezondheid. Het zorgt ervoor dat de neuronen meer verbindingen kunnen maken met andere neuronen. Lichaamsbeweging verhoogt ook BDNF, en dat doet het door het ketonengehalte te verhogen.”
Het andere deel van de “bewijsbasis” voor zijn nieuwe visie kwam voort uit zijn onderzoek naar studies die aantonen hoe antipsychotica, en in mindere mate antidepressiva en stemmingsstabilisatoren, schadelijk kunnen zijn voor het metabolisme. Dit zag hij ook regelmatig bij zijn patiënten.
“Het is krankzinnig”, zei hij. “We schrijven middelen voor waardoor mensen 80 pond aankomen, diabetes krijgen en 15 tot 20 jaar eerder overlijden.”
Nadat hij de wetenschappelijke literatuur had bestudeerd en zelf een ketogeen dieet had geprobeerd, begon Bernstein zijn patiënten bij Ellenhorn aan te moedigen om het ook te proberen. Dit waren patiënten met allerlei diagnoses: “bipolaire stoornis, schizofrenie, OCD, therapieresistente depressie, het hele spectrum”, zei hij. “Ik stond versteld van de resultaten die mensen boekten. Zonder uitzondering komen mensen, zodra ze ketonen gaan aanmaken, bij me terug en zeggen: ‘Ik heb meer energie. Mijn hersenen komen weer op gang.’”
Hij ontdekte dat het dieet het ook mogelijk maakte om de medicatie af te bouwen. Waar patiënten voorheen op een punt kwamen waarop ze vastliepen, konden ze met de ketogene therapie “doorgaan”. Bovendien zagen een aantal van zijn patiënten, zodra ze stabiel waren op een keto-dieet, dan een “kans” om te beginnen met het afbouwen van hun medicatie.
Dit was het “evidence-based” traject dat zich in de loop van 12 jaar voor Bernstein ontvouwde, waarbij de ene stap naar de andere leidde. Met die ervaring in het achterhoofd openden hij en 2 collega’s van Ellenhorn in juli 2024 Accord, waarbij de Baszucki-groep voor de startfinanciering zorgde.
Het programma bij Accord
Het Accord-huis in Arlington biedt gelijktijdig plaats aan 5 patiënten, die er één tot 3 maanden verblijven tegen een maandelijks tarief van $36.000. Accord heeft ook een dagprogramma, dat $26.000 per maand kost. Hoewel Accord sommige cliënten een beurs kan geven, vergoeden verzekeringsmaatschappijen deze zorg niet, waardoor het aantal mensen dat toegang heeft tot dit programma sterk beperkt is.
Het dagprogramma bestaat uit een nauwkeurig afgestemd ketogeen dieet, kooklessen, een afspraak met een personal trainer in een nabijgelegen sportschool en middagwandelingen met programmadirecteur Sophie Kwass.
“De wandelingen stabiliseren de glucosespiegels, je krijgt zonlicht, frisse lucht en even een pauze van het binnen zitten,” zegt Kwass, die een gediplomeerd maatschappelijk werker is. “En ik merk dat sommige van mijn beste therapeutische gesprekken juist buiten de therapieruimte plaatsvinden. Er is geen druk van therapie waardoor veel van onze cliënten zich juist meer openstellen als we wandelend een gesprek voeren. De sfeer is wat informeler.”
De voedingsdeskundige van het team, Meghan Stein, werkte eerder voor een bedrijf dat controleerde of voedingsetiketten klopten. Deze werkervaring leerde haar om nauwkeurige berekeningen te maken over de verhouding tussen vet, eiwitten en koolhydraten in de dagelijkse maaltijden. Toen ze als voedingsanalist werkte, beschouwde Stein het keto-dieet als een rage. Dit omdat het de traditionele voedselpiramide omdraait waarin koolhydraten aan de basis staan en vet aan de top. “Wat mij was geleerd, is dat ongeveer 40% tot 60% van het dieet uit koolhydraten moest bestaan en dat je vetinname sterk beperkt moest blijven.”
Ze is nu een voorstander van de keto-voedingspiramide, waarin vet aan de basis staat en koolhydraten bovenaan. “Ik neem aanvankelijk meestal een energieboost [bij de patiënten] waar. Daarna zie ik een verbetering in concentratie en leervermogen. Ik zie verbeterde laboratoriumwaarden voor insulineresistentie en cholesterolprofielen, en op de langere termijn verbeteringen in psychiatrische symptomen.”
De chef-kok bij Accord, Katrina Vazquez, begon met het bereiden van keto-maaltijden toen ze bij Ellenhorn werkte. Ze heeft echter ook zelf ervaring met depressie, PTSS en coeliakie, en toen ze zelf eenmaal “keto” ging eten, viel ze af, verdween haar rosacea en had ze plotseling energie om te sporten.
Hoewel ze voor iedereen dezelfde maaltijd bereidt, maken zij en Stein “individuele maaltijdborden voor elke cliënt om ervoor te zorgen dat ze hun eten goed afmeten.” De verschillende voedingsgroepen (koolhydraten, eiwitten en vetten) worden tot op de gram afgemeten, wat hun cliënten helpt om snel in ketose te komen. “Als ze zich 100% aan het dieet houden, kunnen ze binnen 48 uur in ketose komen,” zei Vazquez.
Er wordt gezegd dat iemand in ketose komt wanneer het gehalte aan bèta-hydroxyketonen in het bloed 0,5 millimol bereikt, maar voor therapeutische doeleinden is het doel vaak om 1 tot 3 millimol te bereiken.
Op zijn website heeft Accord de “resultaten” van zijn eerste groep vaste cliënten gepubliceerd. Deze eerste groep varieerde in leeftijd van 20 tot 67 jaar en verbleef gemiddeld 2 maanden bij Accord. De grafieken laten een daling zien in gewicht, lichaamsvet, bloedsuikerspiegel en triglyceriden, allemaal tekenen van een verbeterde stofwisseling. Klinische metingen laten een afname van symptomen zien en verbeteringen in functionele capaciteiten en kwaliteit van leven. CGI-S-scores daalden van gemiddeld 3,6 naar 2,8 op de zevenpuntsschaal.
Patiëntenverhalen: Een N van 2
Toen ik Accord afgelopen november bezocht, regelden ze een gesprek voor me met 2 van hun cliënten die in het voorjaar van 2025 aan het programma hadden deelgenomen en dus op het moment van ons interview al langer dan 6 maanden een ketogeen dieet volgden. Je zou ze dus kunnen omschrijven als ‘casestudy’s’ die Accord aan het publiek wilde presenteren (en mensen die ermee instemden om met mij te praten en hun verhaal openbaar te maken).
Ervaring van Jack
Zoals elke familie kan beamen: wanneer een dierbare een manische episode of psychotische inzinking doormaakt en vervolgens in de valkuil van overmedicatie terechtkomt, kan het een lange weg zijn om daar weer uit te klimmen. En dus, als Jacks moeder, Mary Alice Grady, vertelt over de reis die haar familie en haar zoon Jack hebben afgelegd, omschrijft ze de tijd vóór Accord als “8 helse jaren”
Op de middelbare school was Jack bevriend met een populaire groep jongeren, haalde hij goede cijfers en deed hij aan sport; er leek een mooie toekomst voor hem in het verschiet te liggen, zei ze. In het najaar van zijn tweede jaar op de universiteit kreeg hij echter een manische episode, die volgens zijn ouders werd veroorzaakt door zijn marihuanagebruik. Jack kreeg Risperdal voorgeschreven, in de veronderstelling dat hij misschien gewoon een korte aanval van door marihuana veroorzaakte psychose had gehad. Maar ongeveer een maand later dwaalde hij verdwaald rond nadat hij naar een basketbalwedstrijd was geweest en liep hij het verkeer in. Deze keer werd bij hem bipolaire stoornis type 1 vastgesteld en kreeg hij lithium en Invega (Paliperidon) voorgeschreven. Hoewel hij stabiel werd met die combinatie, “was hij een zombie”, zei zijn moeder. “Wij dachten: ‘Wordt dit ons nieuwe kind?’”
Na een verblijf in een opvangcentrum ging het een tijdje best goed met Jack. Hij stopte met het gebruik van marihuana en bouwde de meeste van zijn psychiatrische medicijnen af, en de volgende 3 jaar woonde hij zelfstandig, met een groep vrienden en werkte hij in een restaurant. In 2022 schreef hij zich in aan de Universiteit van Colorado in Denver met als doel videomonteur te worden. Maar in deze nieuwe omgeving begon hij al snel weer te drinken en gebruikte hij Vyvanse (Lisdexamfetamine) om te studeren en marihuana om te ontspannen, wat leidde tot een nieuwe psychotische inzinking.
“Hij was helemaal in een andere wereld”, zei zijn moeder. “Hij hoorde stemmen… je kon zien dat er iets knapte.”
Daarna volgden meerdere ziekenhuisopnames, verblijven in verschillende residentiële behandelcentra en een hele reeks medicijnen – Risperdal, Invega, Abilify (aripiprazol), het injecteerbare Aristada (aripiprazol), lithium, Lamictal (gabapentine) en uiteindelijk een hoge dosis clozapine, het medicijn voor “behandelingsresistente” psychose. “Hij ging steeds verder achteruit”, zei zijn moeder, terwijl hij voortdurend met en zonder medicijnen zat omdat hij een hekel had aan hoe ze hem deden voelen. “Uiteindelijk keek hij ons aan en zei: ‘Mam, heb je er ooit aan gedacht dat het ziekenhuis en de behandelcentra het alleen maar erger voor me maken?’”
Voor Jack waren die jaren een kwelling. “Ik sprak voortdurend met de stemmen in mijn hoofd,” herinnerde hij zich tijdens ons interview. “Ze klonken als de stem van God, van Jezus, van Kobe Bryant… veel ziekenhuisopnames, veel gekke dingen die gebeurden. Ik schreeuwde, ik sloeg met mijn hoofd op de grond, het was als een soort religieuze boetedoening.”
Bovendien was hij, door een cocktail van medicijnen waaronder clozapine, “net een ander mens”, zei hij. “Ik was verdoofd, niet gemotiveerd, niet echt gelukkig. Ik wilde gewoon altijd slapen. Ik had geen motivatie voor muziek, voor wat dan ook.”
Jack zat in een behandelingsprogramma in New York toen zijn ouders, die via een optreden van de familie Baszucki in The Today Show over het keto-dieet hadden gehoord, Jack vroegen of hij zou overwegen om naar Accord te gaan. Wat hem overtuigde om dat te doen, zei zijn moeder, was dat Kwass hem vroeg wat zijn doelen waren, iets wat niemand hem eerder had gevraagd. Jack vertelde haar dat zijn doelen waren “om weer gezond te worden, te gaan sporten en van de medicijnen af te komen”, zei zijn moeder.
Begin 2025 verbleef Jack gedurende 2 maanden bij Accord. Hij kwam daar aan met een hoge dosis clozapine (450 mg), een tweede antipsychoticum (Vraylar), een SSRI (fluvoxamine), lithium en een stemmingsstabilisator (Lamictal). Het afbouwproces begon met een focus op het verminderen van clozapine, maar tijdens zijn verblijf bij Accord waren er geen significante verbeteringen in zijn psychiatrische symptomen. Hij bleef stemmen horen, “maar mijn energie werd beter”, herinnerde hij zich. “Mijn stemming verbeterde. Ik was gelukkiger, of minder verdrietig. Ik begon te sporten, samen met een personal trainer. Ik ging wandelen. Ik voelde me optimistischer.”
Toen ze weer thuis waren in St. Louis, gingen zijn pogingen om clozapine en de andere medicijnen af te bouwen door en hield zijn familie zich aan een keto-dieet. Toen, ongeveer 2 maanden later, was het “alsof er een knop omging”, herinnert zijn moeder zich.
“De stemmen in mijn hoofd zijn bijna verdwenen”, zei Jack in november, toen hij terugkwam naar Accord voor een kort bezoek aan Bernstein. “En zelfs als ze terugkomen, zet ik ze gewoon een beetje uit, wat ik vroeger niet echt kon, en ook niet echt wilde.”
Toen zijn symptomen afnamen, ging Jack weer aan het werk, als ober in een restaurant in een kunstmuseum. Hij bouwde een muziekstudio in zijn garage en begon songteksten te schrijven en muziek te maken, “vooralsnog gewoon zingen en rappen en de beats en instrumentale tracks van YouTube halen.”
“Jack gaat zoveel beter,” zei zijn moeder. “Hij begint weer te functioneren. Het sociale aspect is nog niet terug, maar ik heb er vertrouwen in. Hij is gezonder en hij traint op eigen kracht. Zijn zelfstandigheid is terug.”
Ervaring van Meredith
Meredith Marks, die al 27 jaar met een psychiatrische diagnose leeft, vertelt een levensverhaal dat veel mensen met zo’n diagnose herkennen. Ze vertelt over het vreselijke pesten op school, jarenlang alcoholmisbruik als tiener, een zelfmoordpoging die op haar 21e leidde tot de diagnose borderline persoonlijkheidsstoornis, en vervolgens een tweede diagnose van een bipolaire stoornis op haar 24e. Vanaf dat moment werd haar leven gekenmerkt door een cocktail aan medicijnen, zodanig dat ze, toen ze in maart 2025 voor het eerst aan het dagprogramma bij Accord begon, maar liefst 7 van die medicijnen slikte.
“Ik heb een behoorlijk zwaar traject achter de rug. Ik ben tussen mijn midden 20 en midden 30 wel 5 keer opgenomen geweest en heb 36 sessies met elektroshocktherapie gehad,” zei ze.
Ondanks haar psychische problemen studeerde ze halverwege twintig cum laude af in sociologie aan de Suffolk University in Boston. Maar met haar psychiatrische verleden was “mijn eerste baantje na mijn studie het opruimen van hondenpoep bij een hondendagverblijf”, zei ze. “Dat geeft wel aan hoe ik er toen voor stond, wat ik wel en niet aankon.”
De ups en downs in haar leven, afgewisseld met ziekenhuisopnames, gingen door. Ze kwam flink aan door de medicijnen, trouwde en scheidde, en behaalde vervolgens, toen ze begin dertig was, een masterdiploma in geestelijke gezondheidszorg. Dat diploma gaf eindelijk houvast in haar leven, want ze werkt sindsdien al 12 of 13 jaar als hulpverlener bij DCS Mental Health, dat behandeling biedt aan mensen met ernstige psychische stoornissen. In die periode had ze echter regelmatig last van depressieve en manische periodes, waardoor ze vaak verlof moest nemen van haar werk.
“Soms ging het goed met [de medicijncocktail], soms slecht, en soms maakte het me niet uit. Het hield me grotendeels stabiel, maar dat betekent niet dat ik immuun was voor de episodes,” zei ze. Bovendien was er buiten haar werk weinig vreugde in haar leven. Ze bracht haar tijd door met “me verstoppen, letterlijk verstoppen voor de wereld”, zei ze, terwijl ze liet zien hoe ze haar haar zo kamde dat het haar ogen bedekte. “En ik heb de beste jaren van mijn leven met veel overgewicht geleefd.”
Bernstein probeerde haar al eens over te halen om het ketogene dieet te proberen toen ze nog een particuliere patiënt van hem was, maar ze weigerde. “Ik hou van suiker; ik hou van koolhydraten.” Maar nadat Accord was geopend en hij haar het dagprogramma had gepresenteerd, keek ze eens goed naar haar leven en besloot ze het anders te gaan aanpakken. “Uiteindelijk kwam ik op een punt dat ik zo zwaar was, me zo ellendig voelde en de hele tijd sliep. Ik was geen pretje voor mijn gezin. Ik was geen goede vriendin.”
Van haar eerste dag bij Accord herinnerde ze zich: “We gingen wandelen en ik kon het amper aan. Ik was buiten adem.”
Na een maand op het keto-dieet zei ze: “Ik voelde me belachelijk veel beter. Energiek. Onze wandelingen werden steeds langer na de maaltijden hier. Ik voelde me meer op mijn gemak met mezelf. Ik had het gevoel dat er naar me geluisterd werd en dat ik begrepen werd, het was een heel proces. Het waren zoveel stukjes van de puzzel. Het is niet alleen het dieet.
Ze bleef 2 maanden in het dagprogramma en met voortdurende steun van het Accord-personeel heeft ze het ketogene dieet volgehouden terwijl ze het al bijna een jaar zelf kookt. Het afbouwen ging langzaam, hoewel ze haar medicijncocktail heeft teruggebracht van 7 naar 5 medicijnen en de dosering van sommige medicijnen heeft verlaagd. Ze heeft het afgelopen jaar geen manische of depressieve episodes gehad en heeft weer regelmatig kunnen werken.
Maar bovenal vertelt ze over een hernieuwde levenslust en een verandering in haar persoonlijkheid. “Mijn sociale leven is uitgebreid. En mijn leven is nu zoveel volwaardiger. Ik ben gewoon vaker op pad en ik ben een actief lid van mijn gezin. Ik heb een broer en een zus, allebei jonger, en ze zeggen dat het zo fijn is dat je er nu weer bent.”
Haar zelfvertrouwen tijdens ons interview was heel duidelijk merkbaar, en ik kon het niet laten om te zeggen hoe gezond ze eruitzag. En toen wees ze me erop dat haar haar niet meer voor haar ogen hing.
“Ik voel me zoveel beter over mezelf. Ik heb het gevoel dat ik vroeger probeerde niet te zijn wie ik echt ben. Nu ben ik echt, oprecht mezelf. Ik ben bijvoorbeeld niet aardig en lief. Maar ik ben wel vriendelijk en eerlijk.”
Is het vol te houden?
Aangezien het keto-dieet al sinds 1921 wordt gebruikt als behandeling voor epilepsie, is er in de wetenschappelijke literatuur voldoende bewijs dat een keto-dieet de indicatoren voor metabolische gezondheid kan verbeteren en, door ketonen in plaats van glucose te gebruiken als brandstof voor de mitochondriën in de cellen, een energieboost kan geven. Er kan een periode van “keto-griep” zijn, met hoofdpijn, vermoeidheid, prikkelbaarheid en misselijkheid, tijdens de overgang naar ketose, maar op de lange termijn blijkt het dieet geassocieerd te zijn met een significante daling in de totale mortaliteit.
Toch is het is het duidelijk dat het voor patiënten moeilijk kan zijn om het dieet vol te houden zodra de actieve klinische ondersteuning stopt. Als het dieet wordt gebruikt als aanvullende therapie bij psychiatrische medicijnen en patiënten na een korte periode niet doorgaan met het dieet, lijkt het erop dat ze uiteindelijk weer terugvallen in hun oude situatie, waarbij het gebruik van medicijnen veel problemen kan opleveren.
De mogelijkheid die zo tot de verbeelding van het publiek sprak, kwam voort uit de casusverslagen die spraken over een remissie van symptomen bij patiënten met een ernstige psychische stoornis die, na het volgen van een ketogeen dieet, hun medicatie konden stoppen en gezond bleven. Het Accord-programma zet patiënten op dat pad, maar het afbouwen is een lang, traag en ingewikkeld proces, en daarom zal een essentieel onderdeel van het onderzoek zijn om te beoordelen wat er met de cliënten gebeurt in de 18 maanden nadat ze hun verblijf in de kliniek (of het dagprogramma) hebben afgerond.
Afgelopen september nam Accord Donika Hristova in dienst, opgeleid als ‘gezondheidscoach’ in metabole psychiatrie, om online ondersteuning te bieden aan psychiatrische patiënten die een ketogeen dieet willen starten of volhouden. Veel cliënten van Accord maken, na het afronden van het verblijf of het dagprogramma, gebruik van deze online dienst.
Het persoonlijke verhaal van Hristova past in het transformatieverhaal dat Palmer aan het publiek presenteerde. Ongeveer 10 jaar geleden werd bij haar een bipolaire 2-stoornis vastgesteld en kreeg ze een stemmingsstabilisator voorgeschreven. Hoewel de medicatie haar 6 jaar lang hielp om haar symptomen onder controle te houden, was het “niet iets dat me hielp het leven te leiden dat ik wilde leiden.” Ze probeerde toen het ketogene dieet, zonder enige hulp van buitenaf, en begon ook haar stemmingsstabilisator af te bouwen. Binnen 6 maanden was ze van de medicatie af en ging het goed met haar.
“Mijn cognitie verbeterde echt, mijn stemming stabiliseerde en mijn energie nam toe als nooit tevoren. Die mentale mist was gewoon verdwenen”, zei ze.
Ze bleef nog 2 jaar op een ketogeen dieet en stapte daarna over op een dieet met onbewerkte voeding, koolhydraatarm maar niet zo dat ze in ketose zou komen. Ze is gezond gebleven, zonder dat ze medicatie nodig heeft. Ze volgt wat ze omschrijft als “levensstijlmedicatie”, wat ook is wat Accord voorstaat. “Het is niet alleen het dieet, maar ook de lichaamsbeweging, het omgaan met stress, de sociale contacten en gewoon de hele holistische aanpak.”
Op één uitzondering na zijn de Accord-patiënten die ze de afgelopen 8 maanden online heeft begeleid, in staat geweest om een ketogeen dieet vol te houden. “Wat ik zie, is dat mensen zich beter gaan voelen en de kennis krijgen om gezond te blijven. Met ondersteuning en de juiste begeleiding kunnen ze die kennis dan integreren in een levensstijl die goed bij hen past, en ze vinden het makkelijker om dat leven te leiden dan terug te gaan naar hoe het vroeger was.”
Hoewel er een aantal RCT’s naar ketogene therapieën zijn waarvan de resultaten de komende maanden en de komende jaren bekend worden gemaakt, zullen die studies slechts beperkt inzicht geven in de langetermijnresultaten van een ketogeen dieet. De Accord-studie zal laten zien hoe het gaat met een groep patiënten bij wie ernstige psychische stoornissen zijn vastgesteld, terwijl ze een hele reeks medicijnen gebruiken, aan het einde van 18 maanden na de eerste behandeling met een ketogeen dieet plus ondersteuning bij het afbouwen van medicatie met ondersteuning door Accord. Deze bevindingen zouden informatie moeten geven over hoeveel mensen het dieet konden volhouden, in hoeverre ze minder psychiatrische medicijnen gebruikten, of sommigen helemaal van de medicijnen af konden komen en of ze gezond bleven.
Die bevindingen zullen bijdragen aan een ‘wetenschappelijke onderbouwing’ voor ketogene therapie, die op dit moment nog in de kinderschoenen staat en vooral iets zegt over de mogelijke effectiviteit op korte termijn wanneer deze wordt gebruikt als aanvullende behandeling. Het potentieel van het Accord-protocol is dat het duidelijk zal maken of ‘metabole psychiatrie’ een baanbrekende behandelmethode kan zijn die leidt tot een stevig herstel en waarbij het langdurig gebruik van psychiatrische medicijnen tot een minimum wordt beperkt.
***Gepubliceerd op Mad in America, 9 mei 2026. Vertaald door MitN. Foto’s van betrokken personen vind je in het originele artikel***
Een reportage door Robert Whitaker; journalist en auteur van twee boeken over de geschiedenis van de psychiatrie, Mad in America en Anatomy of an Epidemic, en samen met Lisa Cosgrove coauteur van Psychiatry Under the Influence. Hij is de oprichter van madinamerica.com.
