Wilt u de uitdaging wel aangaan om uw inkomen, uw huis, uw relaties, uw reputatie én uw gezondheid in één keer tegelijkerijd kwijt te raken— precies de schade die de Wet verplichte GGZ zégt te willen voorkomen — boek dan snel een gedwongen opname in de psychiatrie. Geen wachtrij: die is er alleen voor wie vríjwillig om hulp vraagt en maanden mag wachten, soms met dodelijke afloop. En anders dan een gevangeniscel, die de Staat betaalt, rekent u deze all-inclusive zélf af: eigen risico van 385 euro vooraf, en zit u er langer dan drie jaar, dan int het CAK een inkomensafhankelijke bijdrage door tot uw spaargeld op is — inkomen heeft u dan immers niet meer. Going Dutch, letterlijk: u betaalt voor uw eigen opsluiting.
Door Huib Kraaijeveld – 8 augustus 2026
Aan dat geweldige aanbod verandert binnenkort één ding, netjes verpakt als “technische” wetswijziging waar bijna niemand naar kijkt: het nieuwe zesde lid bij artikel 8:9 Wvggz, onderdeel van de Evaluatiewet die het kabinet begin 2027 wil indienen. Dat lid laat de hoorplicht vervallen bij verlenging van een gedwongen maatregel, zolang uw situatie “ongewijzigd” wordt geacht. In het uiterste geval ondergaat u zo zeven jaar gedwongen zorg zonder ooit door een onafhankelijke partij te zijn gehoord — een papieren enkelband in een dossier dat u niet mag inzien, betwisten of corrigeren, en die daarom vanzelf weer een jaar meegaat. Dat is geen ingrijpen op grond van wat er ís gebeurd, maar opsluiting op grond van wat men vóóraf aanneemt dat níét zal veranderen. Pre-crime, maar dan als wet.
Want wie bepaalt of uw situatie “ongewijzigd” is? De instelling die u vasthoudt en per gevuld bed per nacht aan u verdient. De slager keurt zijn eigen slachting en bepaalt daarna dat u nog een jaartje blijft om vlees te eten. Dat dit geen hersenspinsel van een ‘verwarde man’ is, blijkt uit wie er al eerder aan de noodrem trok. In hun officiële advies van 1 juli 2025 waarschuwden de president van de Hoge Raad én de procureur-generaal de wetgever expliciet dat dit zesde lid niet alleen de hoorplicht schrapt, maar heel artikel 8:9 — inclusief uw recht op informatie over de patiëntenvertrouwenspersoon, contact met uw advocaat, en contact met de Inspectie en de justitiële autoriteiten. Als de hóógste rechter zich genoodzaakt voelt de regering hierop te wijzen, en er een jaar later nóg geen kabinetsreactie is, dan is dit geen detail dat u rustig aan de juristen van VWS overlaat. Want het is een veeg teken aan de Nederlandse wand dat het kabinet de Hoge Raad al een jaar lang negeert — net zoals het kritische VN-rapport over de Nederlandse dwangzorg van september 2024 stilletjes in de prullenbak verdween.
Nederland verloor dit debat trouwens al eens, op eigen bodem. In Winterwerp tegen Nederland (1979) oordeelde het Europees Hof dat ons land artikel 5 EVRM schond — het verbod op willekeurige vrijheidsontneming — juist omdat een periodieke, onafhankelijke rechterlijke toetsing ontbrak. We voerden daarop de hoorplicht in. Vijfenveertig jaar later schrappen we die alsnog. Een land dat precies de les vergeet die het zelf verloor, en de waarborg die eruit voortkwam als “regeldruk” wegstreept.
De prijs van dat vergeten? VWS liet berekenen dat het schrappen een “besparing op regeldruk” van 5,1 miljoen euro per jaar oplevert — minder dan 0,05 procent van het jaarlijkse ggz-budget van zo’n tien miljard. Nergens wordt dat afgewogen tegen wat ervoor wordt ingeleverd: het recht van de meest afhankelijke mens op een eerlijke procedure. En dat de economische prikkels hier pervers uitpakken is gebleken. Want toen de overheid een eigen bijdrage voor de vríjwillige ggz invoerde, nam het aantal gedwongen opnames volgens onderzoek sterk toe. Een prijskaartje op vrijwillige hulp jaagt mensen regelrecht de onvrijwillige in — waar geen wachtrij is, en straks ook geen hoorzitting meer.
Het kan ook anders
Dat het ook anders kan, bewijst Ierland. Daar wordt sinds de Mental Health Act van 2001 iedere opname- en verlengingsbeslissing ambtshalve vooraf voorgelegd aan een onafhankelijk tribunaal, met gratis rechtsbijstand en een aparte, echt onafhankelijke psychiatrische beoordeling binnen veertien dagen. Volgens de eigen cijfers van de Ierse Mental Health Commission werd in 2024 een ruime meerderheid van die zaken al vóór de zitting herroepen. Meer dan de helft van de vrijheidsbenemende beslissingen houdt dus geen stand zodra een onafhankelijke partij er één keer naar kijkt. Precies díe toets kent Nederland niet, en bouwt het nu verder af.
Ik weet hoe dit werkt
Ik weet hoe dit werkt, omdat ik er twee keer in vast zat. In 2020 overviel het me, na een urenlange klopjacht met honden die eindigde in mijn arrestatie voor een misdrijf dat ik niet van plan was te plegen. Toen bleek dat ik geen strafbare feiten had gepleegd, werd ik niet vrijgelaten, maar na een telefoontje van het Openbaar Ministerie aan de psychiatrie daar opgeborgen, nadat er vanaf een anders adres een ‘medische verklaring’ in elkaar was geflanst.
De gronden groeiden mee met het dossier. Bij de inbeslagname noteerde de politie twee sierzwaarden en een luchtbuks; tegen de tijd dat diezelfde voorwerpen het medisch dossier bereikten, waren het “twee scherpe zwaarden, een speer en een baseballknuppel” geworden — een knuppel die nergens bestond dan op papier. Op dat aangedikte “wapenarsenaal” rustte de voorspelling dat ik “verschillende mensen zou gaan neerschieten en ombrengen” — met een luchtbuks. Whatever.
Voor zo’n aanklacht heb je onder het strafrecht tenminste een lijk, een echt wapen, een motief en een rechter nodig; in de ggz volstaat het woord “vermoeden”. Mijn GGD-dossier bevat er eenentachtig, met nul bewijzen die een onafhankelijke instantie moest wegen. Daarom ging ik er in 2024 wél bewust naar binnen, in navolging van journaliste Nellie Bly (1887) en psycholoog Rosenhan (1973) met een hoogleraar mensenrechten als getuige en een verbeterde onderzoeksmethode, om als actie-onderzoeker van binnenuit vast te leggen wat een gesloten systeem doet zodra het zichzelf mag beoordelen.
Let daarbij op één toelatingsgrond in de wet: “ernstig nadeel” omvat ook de situatie dat iemand met hinderlijk gedrag “agressie van anderen oproept” (artikelsgewijze toelichting; toegepast o.a. in ECLI:NL:PHR:2021:399 en ECLI:NL:RBROT:2022:7268). Wie door een valse melding of een verzinsel een arrestatieteam over de vloer krijgt, roept naar de letter van deze bepaling zelf “agressie op” — het slachtoffer wordt tot oorzaak verklaard. Dus als de Politie ook uw hoofd gebruikt om van hun VW Golf een cabrio te maken, dan ligt dat natuurlijk aan uw geestestoestand!
Zo is ‘guilt by accusation’ nu al de grond van de zwaarste maatregel die de Staat tot zijn beschikking heeft. Dit heet DARVO, maar dan gecodificeerd als wet.
Er ligt een alternatief
Kritiek zonder alternatief is vruchteloos, dus schreef ik het alternatief zelf maar: de conceptkaderwet EUREKA, een kaderwet naast de Jeugdwet en de Wvggz, die zes structurele zwaktes repareert. Het acroniem:
- E — Echte second opinion, vooraf en afdwingbaar door de betrokkene zélf.
- U — Uitkomst, niet alleen procedure: een gevolgde procedure ontslaat niet van aansprakelijkheid als de uitkomst schadelijk was en verificatie ontbrak.
- R — Rechterlijke toetsing altijd verplicht: geen omzeiling via “ongewijzigde voortzetting”; de mening van de psychiater is slechts input, geen bindend bewijs. Niet ‘marginaal’ maar echt.
- E — Eerlijke bewijslast: niet de opgeslotene bewijst zijn gezondheid, maar de Staat bewijst de noodzaak op feiten in plaats van vermoedens, verzinsels, roddels en achterklap..
- K — Kindbescherming: bewijsplicht vóór elke onomkeerbare ingreep, met verplichte rechterlijke toestemming en ethische toetsing; specifiek bij een UHT en ECT.
- A — Aansprakelijkheid afdwingbaar: schadevergoeding, meldplicht en, bij misbruik, strafrechtelijke vervolging, met bescherming voor wie misstanden documenteert.
Waar lid 6 kiest voor één ondeelbare institutionele wil die geen tegenspraak van buiten kent — precies het staatsmodel van Rousseau, waarin een mens desnoods “gedwongen wordt om vrij te zijn” — kiest EUREKA voor het tegenovergestelde: de scheiding der machten van Montesquieu, ook binnen de zorg. Want zonder onafhankelijke toets keurt de zorgaanbieder zijn eigen verlengingsbeslissing.
Uw keuze
De dag voor de prijsuiteriking van de Julian Assange Prijs, verschijnt via een stichting in oprichting op 11 september 2026 mijn volledig falsifieerbare onderzoeksrapport hierover, met als werktitel ‘the Minority Pre-Crime Report on Coercive Psychiatry in the Netherlands’, gericht aan verschillende VN-Speciaal Rapporteurs, de VN-Werkgroep inzake Willekeurige Detentie, Amnesty International en Human Rights Watch. Het wordt gevolgd door een essay dat een reeks wetenschappelijke invalshoeken bundelt om te tonen wat de (dwang)psychiatrie zorgvuldig verbergt. Deze blog is daar een voorbode van.
En dus is dit uw keuze, nu het nog kan. Laat uw Tweede Kamerlid of de Kamercommissie VWS weten dat u ziet wat er achter dat “technische” zesde lid verstopt zit. Deel dit artikel, juist met wie aanneemt dat het te ver van zijn of haar bed is. Doe iets — voordat die deur dichtvalt bij iemand anders, of gewoon – want dit systeem is nu al gek genoeg – bij uzelf. Een ander doet het namelijk niet.
***Deze blog verscheen voor het eerst op Mad in the Netherlands, 8 augustus 2026.***
Mad in the Netherlands host blogs van een diverse groep schrijvers. Deze berichten zijn bedoeld als een openbaar forum voor een discussie over de psychiatrie en haar behandelingen. De geuite meningen zijn van de schrijvers zelf.
Informatiebronnen
Wetgeving en parlementaire stukken
- Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz), in werking getreden 1 januari 2020 — in het bijzonder artikel 8:9 (informatieplichten en hoorplicht) en de omschrijving van “ernstig nadeel” in artikel 1:1, tweede lid.
- Memorie van Toelichting bij de Wvggz (Kamerstukken II, dossier 32 399) — bron van het citaat dat de Wvggz “een rechtsbeschermingswet” is.
- Concept-Evaluatiewet Wvggz/Wzd, met het voorgestelde nieuwe zesde lid bij artikel 8:9; beoogde indiening bij de Tweede Kamer begin 2027.
- Advies van de president van de Hoge Raad en de procureur-generaal bij de Hoge Raad over het conceptwetsvoorstel, 1 juli 2025.
- Wet bescherming klokkenluiders (2023).
- H. Kraaijeveld, conceptkaderwet EUREKA (2026), in het bijzonder artikel 9, derde lid.
- Brief van de auteur aan minister Mirjam Sterk en de vaste Kamercommissie VWS, 30 juni 2026.
Evaluatie en toezicht
- Eerste evaluatie Wvggz en Wzd, ZonMw — Trimbos-instituut en Amsterdam UMC, 2021.
- Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, “Geestelijke gezondheidszorg: trends in gedwongen zorg” (cijfers 2022–2024): aantal cliënten met verplichte zorg +20% (9.770 → 11.712), aantal unieke cliënten met verplichte medicatie +36% (3.638 →4.964) en totaal geregistreerde toepassingen van verplichte zorg +28% (51.339 →66.221). De IGJ telt bij medicatie bewust cliënten en geen toepassingen, omdat instellingen verschillend registreren.
- Stichting PVP, Jaarverslag 2023 — “Op grond van meldingsonderzoeken (waarvan sommige al vóór 2023 werden gestart) werden in 2023 uiteindelijk 7 meldingen bij IGJ gedaan. Dat is 5 keer meer dan in 2022.”
- Wvggz, artikel 11:1, derde lid, onder a, en artikel 13:2, tweede lid — de wettelijke signalerings- en meldingstaak van de patiëntenvertrouwenspersoon.
- Artikelsgewijze toelichting bij de Wzd/Wvggz — “Hinderlijk gedrag, als gevolg waarvan de agressie van anderen wordt opgeroepen, mag niet te licht worden aangenomen als grond voor inbreuk op de vrijheid van de cliënt.” Toepassing van de grond in ECLI:NL:PHR:2021:399 (parket bij de Hoge Raad, 16 april 2021) en ECLI:NL:RBROT:2022:7268 (rechtbank Rotterdam, 18 augustus 2022).
Europees en internationaal recht
- EHRM, Winterwerp t. Nederland, 24 oktober 1979 (schending artikel 5 EVRM bij ontbrekende periodieke, onafhankelijke toetsing).
- EHRM (Grote Kamer), Rooman t. België, 31 januari 2019 (detentie zonder passende behandeling en artikel 3 EVRM).
- VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (CRPD, 2006); Facultatief Protocol door Nederland ondertekend in januari 2026, op het moment van schrijven nog niet geratificeerd.
- VN-Comité voor de rechten van personen met een handicap, Concluding observations on the initial report of the Netherlands, CRPD/C/NLD/CO/1, 27 september 2024.
- Dainius Pūras, Report of the Special Rapporteur on the right of everyone to the enjoyment of the highest attainable standard of physical and mental health, A/HRC/35/21 (2017) — bron van het citaat over het “reductionistisch biomedisch model”.
- Dainius Pūras, rapport over corruptie en het recht op gezondheid, aan de Algemene Vergadering van de VN (2017).
- Juan E. Méndez, Report of the Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, A/HRC/22/53, 1 februari 2013.
Het Ierse model
- Mental Health Act 2001 (Ierland), regeling van de Mental Health Tribunals.
- Mental Health Commission (Ierland), Annual Report 2024 — aandeel zaken dat vóór de zitting werd herroepen.
Historische achtergrond
- Henry Friedlander, The Origins of Nazi Genocide: From Euthanasia to the Final Solution (1995) — over Aktion T4 en de overplaatsing van T4-personeel, onder wie Christian Wirth en Franz Stangl, naar de vernietigingskampen van Aktion Reinhard.
- Karl Binding en Alfred Hoche, Die Freigabe der Vernichtung lebensunwerten Lebens (1920).
- Preek van bisschop Clemens August Graf von Galen, Münster, 3 augustus 1941.
- Robert van Voren, over het politieke misbruik van de psychiatrie in de Sovjet-Unie, onder meer Cold War in Psychiatry (2010).
- Anne Doedens, over de Slag om Solebay (1672) en het gebruik van versleutelde taal.
Getuigen van binnenuit: de traditie
- Nellie Bly, Ten Days in a Mad-House (1887) — oorspronkelijk verschenen als reeks in de New York World, oktober 1887; leidde tot een onderzoek van de grand jury en een verhoogd budget voor de inrichting op Blackwell’s Island.
- Witold Pilecki, Witold’s Report (1945), in het Engels verschenen als The Auschwitz Volunteer: Beyond Bravery (vert. Jarek Garliński, 2012). Zie ook Jack Fairweather, The Volunteer: One Man’s Mission to Lead an Underground Army Inside Auschwitz and Stop the Holocaust (2019).
- D.L. Rosenhan, “On Being Sane in Insane Places”, Science 179 (1973), 250–258. Voor de latere kritiek op de betrouwbaarheid van dit onderzoek: Susannah Cahalan, The Great Pretender (2019).
Psychiatrie, diagnostiek en wetenschap
- American Psychiatric Association, DSM-5 (2013) — verwijdering van de GAF-schaal als te onbetrouwbaar.
- Ugo Cerletti, eerste toepassing van elektroconvulsietherapie, Rome 1938.
- Jim van Os e.a., overzichtsbijdrage over vijftig jaar biologisch schizofrenieonderzoek, Spanish Journal of Psychiatry and Mental Health (2026).
- U.S. Food and Drug Administration, boxed warning voor antidepressiva (waaronder sertraline/Zoloft) wegens verhoogd risico op suïcidale gedachten en gedrag bij kinderen, adolescenten en jongvolwassenen (2004, uitgebreid in 2007).
Nederlandse cijfers en beleid
- Regionale Toetsingscommissies Euthanasie, jaarverslagen — totalen 2003, 2025 en de aantallen euthanasie op grond van uitsluitend psychisch lijden over 2020 en 2024.
- Zorginstituut Nederland, referentiewaarde van circa €80.000 per gewonnen levensjaar (QALY), 2017.
- Eigen risico Zorgverzekeringswet 2026: €385; inkomensafhankelijke eigen bijdrage via het CAK bij verblijf langer dan drie jaar.
Overig
- Femke Halsema, interview ‘Eenzaam in tijden van hysterie’, NRC Handelsblad, 2005.
- Jason Bhugwandass, rapport ‘Eenzaam Gestorven’.
- Huib Kraaijeveld, De Paradox van Drugsbestrijding (1998) en Teken aan de Wand (2014).
- De persoonlijke passages berusten op het eigen dossier van de auteur: het GGD-dossier met eenentachtig aantekeningen die met “vermoeden van” beginnen, de medische verklaring en crisismaatregel uit 2020, de second opinion, en de circa duizend pagina’s dossier uit het ‘White Witold’ actieonderzoek 2020–2026.
