Door Mai Camilla Munkejord – 03 juli 2026
Wat als een deel van wat we een terugval noemen, in werkelijkheid ontwenningsverschijnselen zijn wanneer mensen te abrupt stoppen met psychiatrische medicatie?
En wat als de grootste belemmering voor hervorming in de geestelijke gezondheidszorg niet een gebrek aan kennis is, maar een gebrek aan bereidheid om toe te geven dat we ons misschien hebben vergist?
Dit zijn ongemakkelijke vragen. Maar ze moeten gesteld worden, want terwijl steeds meer onderzoekers, psychologen, psychiaters en patiënten wijzen op het belang van trauma’s, relaties en levensgeschiedenis, blijft een groot deel van de geestelijke gezondheidszorg georganiseerd rond pathologisering, diagnoses en medicatie.
Het is tijd om te onderzoeken wat de gevolgen hiervan zijn.
Jezelf kwijtraken
Decennialang hebben mensen die psychisch lijden te horen gekregen dat ze aan ziekten lijden die met medicijnen moeten worden behandeld. Sommigen hebben hier baat bij gehad. Anderen hebben verlichting van hun symptomen ervaren. Maar velen hebben ervaren dat ze geleidelijk de contact met zichzelf verloren.
Medicijnen maakten hen misschien rustiger, minder angstig, minder verontrust. Maar ook minder aanwezig, minder open voor het eigen verdriet, hun eigen verhaal en eigen levenskracht.
Veel mensen die jarenlang psychiatrische medicijnen gebruikten, vertelden dat ze zich na verloop van tijd meer dood dan levend voelden; als lege hulzen. Dit terwijl ze bovenal veilige bijstand nodig hadden gehad om hun jeugdtrauma’s te verwerken. Paradoxaal genoeg zorgde de zware medicatie ervoor dat juist de behandelvormen die ruimte hadden kunnen bieden voor het verwerken van pijnlijke ervaringen, zoals lichaamsgerichte traumatherapie, kunstzinnige therapie, psychodrama, aromatherapie, hypnotherapie, kinesiologie, intuïtief schrijven, bosbaden, yoga en meditatie, om er maar een paar te noemen, veel minder effect hadden.
Want hoe kan iemand trauma’s verwerken als medicatie ervoor zorgt dat hij of zij nauwelijks toegang heeft tot zowel de eigen gevoelens als het eigen lichaam?
Hoe kan iemand zijn of haar geschiedenis begrijpen als diegene voorop geleerd wordt zichzelf te begrijpen aan de hand van diagnoses?
Hoe kan iemand de weg terug naar zichzelf vinden als het hele behandelingssysteem is georganiseerd rond het bestrijden van symptomen in plaats van op het geleidelijk herinneren, voelen, begrijpen en verwerken?
Medicijnen en afhankelijkheid
Ook een andere uitdaging is de afgelopen jaren steeds moeilijker te negeren. Veel voormalige patiënten vertellen hoe zwaar het is om na langdurig gebruik van psychofarmaca deze af te bouwen. Bovendien hebben maar weinig artsen inzicht in hoe je dit op een veilige manier kunt doen.
Wanneer er ernstige ontwennings- en afbouwklachten optreden, worden deze niet zelden geïnterpreteerd als een terugval van de oorspronkelijke aandoening. Het gevolg is vaak dat de patiënt wordt aangeraden de dosis weer te verhogen (zie nedtrappingsnettverket.no voor meer informatie).
Dit duidt op een ernstig probleem. Want wanneer dit gebeurt, lopen we het risico om de ontwenningsverschijnselen te interpreteren als ‘bewijs’ dat de medicatie in de eerste plaats noodzakelijk was. We lopen het risico gewenningsverschijnselen te verwarren met het effect van de behandeling. We lopen het risico levenslange behandeltrajecten te creëren voor mensen die eigenlijk iets heel anders nodig hebben.
Tijdens de Hamardialogen op 1 en 2 juni van dit jaar, georganiseerd door Birgit Valla en Werner Christie, hoorden we een reeks verhalen van overlevenden van de psychiatrie die precies dit illustreerden. Maar dit opiniestuk gaat níet over het demoniseren van psychiaters. Mijn punt is evenmin over een bewering dat niemand ooit medicijnen mag gebruiken. Voor sommigen kunnen medicijnen in acute fasen levensreddend zijn.
Maar er een groot verschil tussen het gebruik van medicijnen als tijdelijk hulpmiddel en het organiseren van een heel behandelingssysteem rondom die medicijnen. Waar enorme bedragen in Big Pharma worden gepompt, staan vele mensen in de wachtrij voor therapie die niet alleen de symptomen verlicht, maar waarin ook ruimte wordt geboden om de pijn die achter die symptomen schuilgaat te voelen en te verwerken.
De rol van levensgebeurtenissen en omstandigheden
Waar symptomen met behulp van gestandaardiseerde formulieren bij de regionale GGZ-instelling in kaart worden gebracht, blijven vragen over levensgeschiedenis, verbondenheid, verlies, geweld, verwaarlozing, pesten en existentiële of spirituele zingeving vaak op de achtergrond.
De grootste scha(n)de ontstaat als we weigeren toe te geven dat we het bij het verkeerde eind hadden
Ik denk dat we midden in een paradigmaverschuiving zitten. Een verschuiving van de vraag: „Wat is er mis met je?“, via de vraag: „Wat is er met je gebeurd?“, naar de vraag: „Wat proberen deze symptomen te vertellen?“
Steeds meer kennisgemeenschappen wijzen in dezelfde richting: psychische pijn ontstaat niet in een vacuüm. Ze ontstaat tussen mensen: in de kindertijd, in gezinnen, binnen relaties, in de samenleving. En niet in de laatste plaat ontstaat het in zenuwstelsels die in de loop van de tijd overbelast zijn geraakt.
Dit betekent niet dat alle psychische aandoeningen tot trauma’s kunnen worden herleid. Maar het staat nu buiten kijf dat trauma’s een veel grotere rol spelen dan we voorheen bereid waren te erkennen.
Daarom hebben we een geestelijke gezondheidszorg nodig die het aandurft om breder te denken.
Een gezondheidszorg waarin traumabehandeling en de bereidheid om menselijk leed met empathie en begrip te omarmen, een fundamenteel onderdeel worden van elk behandelingsaanbod.
We hebben een gezondheidszorg nodig die de ervaringen van patiënten serieus neemt en die haar expertise vergroot over hoe het op verantwoorde wijze afbouwen van medicatie kan worden uitgevoerd.
We hebben geestelijke gezondheidszorg nodig die samenwerkt met verschillende vakgebieden en behandelvormen; een gezondheidszorg die niet langer primair vraagt hoe symptomen kunnen worden onderdrukt, maar een die onderzoekt hoe mensen hulp kunnen krijgen om weer tot zichzelf te komen.
De grootste scha(n)de
De grootste scha(n)de ligt niet in het feit dat de psychiatrie zich zo grondig heeft vergist. Elk vakgebied vergist zich wel eens. De grootste scha(n)de ontstaat als we weigeren toe te geven dat we ons vergist hebben. Als we doorgaan met meer van hetzelfde, omdat het alternatief te ongemakkelijk is om aan te denken.
Want stel dat de toekomst zal uitwijzen dat de huidige psychiatrie ‘pillenafhankelijke draaideurpatiënten’ heeft gecreëerd, in plaats van bij te dragen aan oplossing en herstel?
Er is een paradigmaverschuiving nodig. De tijd voor hervorming is aangebroken.
De vraag is nu of wij de moed hebben om die uitdaging aan te gaan.
***Gepubliceerd op Mad in Norway, 3 juli 2026. Vertaald en titel bewerkt door MitN***
Mad in the Netherlands presenteert blogs van een diverse groep schrijvers. Deze berichten zijn bedoeld als een openbaar forum voor discussie over de psychiatrie en haar behandelingen. De geuite meningen zijn die van de schrijvers zelf.
