Door Peter Simons – 2 februari 2026
Nieuwe psychiatrische medicijnen glippen door het goedkeuringsproces van de FDA. Hoewel de medicijnen van nut zijn voor de winst van de farmaceutische industrie, blijkt uit nieuw onderzoek dat ze klinisch niet nuttig zijn. Dit weerspiegelt het gebrek aan innovatie in dit medische vakgebied.
Volgens een nieuw onderzoek in het Journal of Clinical Psychiatry zijn er tussen 2012 en 2024 tweeëntwintig goedkeuringen voor psychiatrische medicijnen door de FDA verleend. De onderzoekers, geleid door John Havlik van Stanford University en Sayana Isaac van de Universiteit van Chicago, onderzochten het klinisch nut, het innovatiegehalte en andere graadmeters voor bruikbaarheid, zoals die door verschillende internationale organisaties en regelgevende instanties werden toegekend.
“De innovatie in de ontwikkeling van psychiatrische medicijnen in de afgelopen dertien jaar was beperkt, waarbij de meeste nieuwe medicijnen eerder incrementele vooruitgang waren [kleine aanpassingen] dan baanbrekende innovaties. Vergeleken met andere medische gebieden lijkt de ontwikkeling van psychiatrische medicijnen achter te blijven qua vernieuwing en klinische impact”, schrijven de onderzoekers.
De belangrijkste maatstaf is misschien wel klinisch nut; helpen de medicijnen mensen echt? Dit wordt beoordeeld door de Franse organisatie Prescrire. Helaas voldeed geen enkel van de nieuwe medicijnen aan hun criteria voor klinisch nut. Van de tweeëntwintig goedgekeurde medicijnen werden er drie beoordeeld als “klinisch niet nuttig”, terwijl de rest als “oordeel gereserveerd” werd beoordeeld. Dit betekent dat er onvoldoende gegevens waren of dat de gegevens van zo’n slechte kwaliteit waren dat het niet mogelijk was om de doeltreffendheid te beoordelen.
Waarom worstelt de psychiatrie zo met het creëren van nieuw klinisch zinvolle medicijnen? Een antwoord, volgens de onderzoekers, is dat de meeste psychiatrische medicijnen mislukken in vroege onderzoeken, wellicht omdat we niet veel weten over de vermeende biologie van “mentale aandoeningen”.
“De relatieve afwezigheid van duidelijke biomarkers in de psychiatrie (voor doelselectie, prognostiek, etc.) speelt een rol. Dit beperkt ons begrip van de reden waarom resultaten in een vroege fase vaak niet leiden tot gewenste resultaten in latere fasen van het onderzoek. Zonder veel duidelijke streefwaarden zijn de werkingsmechanismen van goedgekeurde medicijnen en de bijbehorende indicatoren vaak niet zo duidelijk binnen de psychiatrie in vergelijking met andere specialismen”, schrijven de onderzoekers.
En volgens de onderzoekers zijn de meeste “nieuwe” medicijnen “me-too-medicijnen”. Hierbij wordt een bestaande formule aangepast om een iets ander medicijn van dezelfde klasse te maken. Dit betekent meestal dat het dezelfde werkzaamheid en bijwerkingen heeft als bestaande medicijnen. Waarom zouden artsen zich tot deze nieuwe, duurdere medicijnen wenden, als er goedkopere generieke versies van zeer vergelijkbare medicijnen zijn?
“Het is een uitdaging voor een ander ”me-too-medicijn” om succesvol te zijn in een marktlandschap waar al goedkopere en vergelijkbaar effectieve alternatieven beschikbaar zijn”, schrijven de onderzoekers.
Een “weesgeneesmiddel” dat $ 7 miljard per jaar opleverde
Volgens één organisatie waren er twee uitzonderingen op het gebrek aan werkzaamheid en innovatie: het Franse nationale instituut voor gezondheid classificeerde aripiprazol voor Gilles de la Tourette en lurasidon voor bipolaire stoornis als middelen met “een hoog toegevoegd therapeutisch voordeel”. Toch werden beide medicijnen oorspronkelijk goedgekeurd vóór de periode van dit onderzoek, wat betekent dat het “toegevoegde voordeel” eigenlijk alleen maar een uitbreiding was van bestaande goedkeuringen van medicijnen, en niet iets nieuws toevoegde.
Lurasidon (op de markt als Latuda) is een antipsychoticum dat in 2010 door de FDA werd goedgekeurd voor schizofrenie. In 2013 werd die goedkeuring uitgebreid voor de behandeling van “depressieve episoden bij bipolaire stoornis”. In 2017 en 2018 werden deze goedkeuringen tevens uitgebreid naar kinderen. Interessant is dat het niet is goedgekeurd voor de behandeling van psychotische episoden bij bipolaire stoornis, ondanks dat het op de markt is gebracht als een antipsychotisch geneesmiddel en is goedgekeurd voor de behandeling van schizofrenie.
Aripiprazol (op de markt als Abilify) is een antipsychoticum dat in 2002 door de FDA werd goedgekeurd voor schizofrenie, in 2004 voor bipolaire stoornis en in 2007 voor depressie. De goedkeuring voor Gilles de la Tourette kwam echter pas in 2014.
Abilify voor Gilles de la Tourette werd door de FDA geclassificeerd als een “orphan drug” (weesgeneesmiddel). De status van weesgeneesmiddel biedt een heleboel voordelen om farmaceutische bedrijven aan te moedigen geld te spenderen aan de ontwikkeling van dure geneesmiddelen voor de behandeling van zeldzame aandoeningen. Om een “orphan drug” te zijn, moet het medicijn nieuw gecreëerd zijn om in deze onvervulde behoefte te voorzien. De FDA geeft subsidies, belastingvoordelen en een zevenjarig exclusiviteitscontract om ervoor te zorgen dat het medicijn niet kan worden onderboden door merkloze versies. Dit alles in de veronderstelling dat medicijnfabrikanten anders geen middelen zouden verspillen aan de ontwikkeling van een medicijn dat geen winst oplevert.
Abilify voldoet niet aan voornoemde criteria. Abilify werd ontwikkeld door Otsuka en op de markt gebracht door Bristol-Myers Squibb en leverde die bedrijven ongeveer $ 7 miljard winst per jaar op. BMS werd betrapt op het overtreden van de wet om die winsten nog hoger te maken. In 2007 moesten ze $ 515 miljoen betalen voor het illegaal op de markt brengen van het medicijn voor kinderen en voor oudere patiënten met dementie, die een verhoogd risico lopen om te overlijden als ze het medicijn gebruiken.
Helaas voor BMS verliep hun patent in 2014 en kwamen er generieke vormen van het medicijn beschikbaar. Er is één oplossing voor medicijnfabrikanten als dit gebeurt: vind een nieuwe indicatie voor het gebruik van het medicijn, een nieuwe ziekte waarvoor het medicijn lijkt te werken. De ziekte van Gilles de la Tourette bood BMS precies dat, precies op het moment dat hun patent verliep. In 2014 konden ze dat felbegeerde zevenjarige marketingcontract binnenhalen door hun meest winstgevende medicijn een “weesgeneesmiddel” te noemen.
Slechts één enkel goedgekeurd psychiatrisch geneesmiddel tussen 2012 en 2024 kwam op de Model Lijst van Essentiële Geneesmiddelen van de Wereldgezondheidsorganisatie. Dat medicijn was aripiprazol voor Gilles de la Tourette.
***Gepubliceerd op Mad in America, 2 februari 2026***
Havlik, J., Isaac, S., Radovan, C., Ostacher, M. J., Smith, D., & Rhee, T. G. (2026). Innovation in psychiatric drug development: A quantitative analysis of FDA-approved psychiatric drugs, 2012–2024. J Clin Psychiatry, 87(1), 25m16063. (Link)
